معرفی شهرستان سرچهان

معرفی شهرستان سرچهان

در قلب بلندي هاي پر فراز و نشيب و كوههاي سر به فلك كشيده شمال فارس، پهنه اي زيبا، گستره اي ناشناخته و درياي دير پا به قدمت تاريخ آرميده است، اين منطقه عروس سرسبز و بهشت گمشده استان فارس است، جغرافياي دير آشناي اين منطقه، عرصه جولان و شگفتي هاي زيباي طبيعتي است كه نامش را از دلاور مردي مردانش گرفته است، سبزينگي اش، روح را صفا و چشم را جلا مي دهد و خستگي را از تن آدمي مي زدايد. تناوري درختان جنگلي اش به مردمانش مقاومت مي آموزد و چمن زارهايش مناظري بي بديل مي آفريند كه گردشگران و رهگذران هميشه آرزوي ديدن دوباره اش را دارند. اين منطقه، بهاري زيبا همراه با آشتي وصف ناپذير كوه و رود، جنگل و دشت، سبزي و سبزينگي اش مولد چشمه ها، چشمه سارها، آبشارها، رودخانه ها، گل ها و درختان زيباي بهاري دارد. تابستانش هم خنك و گوارا و دل هر رهگذر را مي ربايد. پاييزش هم زيباست، همراه با گرم و سرد شدن هوا و رنگارنگي برگ درختانش، زمستانش نيز خالي از لطف نيست، اگر سال پرباران باشد سفيدي برفهايش بر روي كوهها و دشت ها، چشم هر بيننده اي را خيره مي نمايد. شهرستان سرچهان، نمايشگاهي از بهترين آب و هوا و گونه هاي گياهي: درمنه، جاشير، گما، پياز كوهي، موسير، بن سرخ، آويشن، قارچ كوهي و…… درختان جنگلي: بنه، كهكم، ارژن، تنگز و …. وگونه هاي جانوري: آهو، بز كوهي، پلنگ، چبش كوهي، يوزپلنگ، خرس، روباه و گرگ و پرندگاني نظير: آهوبره، قرقاول، كبك، تيهو، كبوتر، كلاغ و ….. و نيز كوههاي: روشن كوه، كوه خان، كوه سفيد، كوه دربيد، دل سفيدي و بلند همتي را آموزه زيست و حيات مردم اين سرزمين ساخته است. شهرستان سرچهان، مهد قديم ايراني فارس و ميعادگاه قوم چهارراهي، فارسي، حسامي، عرب و ترك مي باشد كه از دير باز تاكنون، در اين منطقه روزگار مي گذرانند. اقوام عشاير نيز در اين منطقه حرف اول را مي زنند، چوپانان بانواي ني، سكوت طبيعت را مي شكنند و از دامان پر مهر و گشاده دست طبيعت، بهره مي برند و به اجداد خود مي بالند و با افسانه هاي كهن، اشعار و موسيقي محلي، اوقات فراغت شان را پر مي كنند.

پیشینه سرچهان

پيشينه سرچهان اين خاك شگفتي ساز، خواستگاه تاريخ و هنر، خاكي كه در دور افتاده ترين نقطه آن ردپاي تاريخ را مي توان ديد، به عصر نوسنگي باز مي گردد. يعني هزاره پنجم قبل از ميلاد، عصري كه انسان هنوز آهن را كشف نكرده بود و ابزار و سلاح خود را از سنگ مي ساخت، چاقوها و ابزارهاي سنگي بدست آمده از تپه هاي نوسنگي سرچهان مهمترين سند اين عصر مي باشند و آثار تاريخي موجود در شهرستان سرچهان به چهار دسته: دوران باستان، دوران تاريخي، دوران اسلامي و معاصر تقسيم مي شوند. از مهمترين آثار دوران باستان مي توان به : تپه گل ريگي، تپه نويه، تپه اعظم اشاره نمود. مهمترين آثار دوران تاريخي: قبرهاي زرتشتيان، پرستشگاه آب قلات ، بناي شاه خاقان، تپه هاي مياق، سلمه، مگسي، بال، آزاده و آلتاخوني مي باشند. مهمترين آثار دوران اسلامي: بناي شاهزاده ابوالقاسم و قبرستان آن، مقبره شيخ زين الدين شاه رستم، قبرستان هاي قنات ابراهيم، صادق آباد، جمال آباد، محمود آباد، دشت رئيس، محوطه تاريخي كره و ده زيارت مي باشد. از مهمترين آثار معاصر مي توان به منزل اسدي واقع در ده زيارت و حمام روستاي بندنو اشاره نمود در زمينه گردشگري سرچهان داراي بيشترين نقاط تفريحي و گردشگري مي باشد كه مهمترين آن شاهزاده ابوالقاسم روستاي گردشگري ده زيارت و امامزاده شاه خاقان، شاه رستم، تفرجگاههاي محمد حنفيه قلات، له سبز، شتركش، سه سنه كوه، چشمه چاه غيب، چشمه خالص و روني مي باشد. صنايع دستي در بخش سرچهان يكي از مهمترين شاخص هاي فرهنگي مردم اين منطقه مي باشد, نقوش چند هزار ساله اصيل آريايي موجود در فرش هاي دستباف نشانه عمق ريشه مردم اين ديار در تاريخ مي باشد. فرش، گليم، چنته، گبه از مهمترين صنايع دستي شهرستان سرچهان مي باشد كه از لحاظ طرح و نقش بسيار خاص و بي نظير مي باشد چرا كه با تار و پود دل و جان بافته مي شوند . موقعيت جغرافيايي و ويژگيهاي شهرستان سرچهان در شمال شرقي استان فارس قرار دارد كه از شمال به شهرستان بوانات و از جنوب به شهرستانهاي ني ريز ، آباده طشك و ارسنجان , از غرب به شهرستان پاسارگاد , بخش مشهد مرغاب و خرمبيد و از شرق به شهرستان خاتم ( هرات ) در استان يزد منتهي مي شود. اين منطقه سرزميني فلات مانند كه نسبت به سرزمينهاي همجوارش در بلنداي كوه واقع شده است ,طول سرچهان بيش از يكصدو بيست كيلومتر مربع است كه از غرب به شرق در دامنه هاي شرقي رشته كوههاي زاگرس امتداد دارد و عرض آن نيز در برخي جاها به بيش از 30 كيلومتر مي رسد . شهر كره اي به عنوان مركز شهرستان سرچهان پل ارتباطي شرق و غرب و مركز موثر شبكه ارتباطي بين شهرهاي اصفهان , يزد , سيرجان و بندرعباس مي باشد. شهرستان سرچهان با مساحتي بالغ بر 2200 كيلومتر مربع داراي آب و هوايي سرد و خشك در زمستان و پاييز و خنك و معتدل در بهار و تابستان است. بيشترين بارش آن در زمستان بصورت برف است كه آب چشمه هاي نواحي همجوار را تامين مي كند وجود دو رشته كوه در شمال و جنوب سرچهان اين منطقه را محصور كرده و قسمتي از اين كوهها به ويژه در قسمت جنوبي پوشيده از جنگلها و مراتع است.

شغل مردم

شرايط اقليمي منطقه باعث شده تا از دير باز مردم به كار دامپروري و كشاورزي مشغول باشند. بطوريكه سرچهان با داشتن بيش از 500 هزار راس دام يكي از قطب هاي دامپروري در استان است. جمعيت عشايري كوچ رو بيش از 8 هزار نفر از جمعيت كل سرچهان را تشكيل مي دهند، ييلاق اين عشاير دامنه هاي شمالي منطقه و قشلاق آن شهرستانهاي گرمسيري داراب، درياچه بختگان ني ريز، لارستان، زرين دشت است ، مردم خونگرم عشاير در فصل بهار ميهمانان را بر سر سفره نان، كره، دوغ و ماست خود دعوت مي نمايند.

كشاورزي

وجود زمينهاي مرغوب و منابع آب خدادادي از عوامل رونق كشاورزي در اين شهرستان است. اراضي مرغوب و چشمه ها، قنوات، چاه تلمبه ها همه و همه باعث شده تا بيشتر مردم به كشاورزي اشتغال يابند. مهمترين محصولات كشاورزي عبارتند از، گندم، جو، نخود، عدس، لوبيا، سيب زميني،آفتابگردان، ذرت، دانه هاي روغني، چغندر قند و ... وجود تاكستانها و درختان انگور بخصوص در حسامي، باغ صفا و توجردي و باغات گردو ، بادام، به، سيب، آلو بخارا، هلو و ديگر درختان در اين خطه از فارس چشم اندازي زيبا دارد، گردو و انگور، كشمش و سيب زميني در سرچهان از شهرت خاصي برخوردار است ، از مهمترين آفات باغات و كشاورزي در سرچهان مي توان به سرمازدگي اشاره كرد كه آن هم به خاطر همجواري با كوير يزد و مروست در استان يزد مي باشد.

ويژگيهاي اجتماعي

جمعيت سرچهان حدود 25 هزار نفر است كه بيش از 5 هزار نفر آن در شهر كره اي مركز شهرستان سرچهان و بيش از 9 هزار نفر آن عشايرند و مابقي در بيش از 60 روستا و آبادي ساكن هستند.

فرهنگ

پراكندگي منطقه باعث تنوع فرهنگ در اين بخش شده است بطوريكه مردم غرب شهرستان با مركز و شرق آن از لحاظ آداب و رسوم كاملا متفاوتند.

آموزش عالی

شهرستان ادب دوست سرچهان بیش از 20 نفر دکترا ، 200 نفر فوق لیسانس و بیش از هزار نفر لیسانس را پرورش داده و همچنان سیل مشتاقان و تشنگان علم این منطقه در دانشگاههای سراسر کشور مشغول به تحصیل می باشند. عشق و علاقه وافر مردم سرچهان مسئولین را بر آن داشت تا با راه اندازی واحد دانشگاه پیام نور سرچهان در سال 1388 موافقت نمایند. این واحد دانشگاهی در سال 90-89 در رشته های علوم اقتصادی و مدیریت صنعتی دانشجو می پذیرد. فارغ التحصیلان دوره متوسطه می توانند این منطقه خوش آب و هوا را به عنوان محل تحصیل در سال تحصیلی 90-89 انتخاب نمایند.

زبان و لهجه

زبان اصلي مردم سرچهان فارسي است اما بيشتر عشاير منطقه عرب زبان هستند و تعدادي از ترك ها نيز در قسمت غربي و شرقي زندگي مي كنند.

روستاي كوپان

در دامنه كوههاي شمال شهرستان قرار دارد كه از سردترين نقاط سرچهان محسوب مي شود بطوريكه زمستان اغلب پوشيده از برف است و عبور و مرور به آن روستا به كندي صورت مي گيرد، جالب است بدانيد اين روستا فرهنگ خاص خود و گويش محلي تركي آنان در كشور بي نظير است كه از لحاظ چهره نيز شبيه ترك هاي آذري هستند. فوق العاده متدين و معتمدند و در مراسم مذهبي رسوماتي خاص دارند، اهميت داده به پرداخت خمس و زكات و فراگيري قرآن از ويژگيهاي منحصر به فرد مردم كوپان است.

ويژگيهاي تاريخي

وجه تسميه سرچهان : كلمه سرچهان ابتدا سه چاه بوده كه از دير باز عده اي از عشاير بر سر سه حلقه چاه زندگي مي كردند و به محل خود سه چاه مي گفتند به مرور زمان كلمه سه چاه تبديل شد به سر چاه و سپس جمع شدند و گفتند سرچاهان و بالاخره (ا) آن نيز تبديل به فتحه شد و سرچهان تلفظ شد، گفتني است طبق اطلاعيه ميراث فرهنگي در اسفندماه 1377 در روزنامه همشهري قدمت قنوات در اين منطقه به بيش از 2500 سال مي رسد كه اين نشان دهنده پيشينه تاريخي سرچهان است.

طوايف (طايفه چهارراهي، طايفه جشني، طايفه حسامي، تركهاي قرايي، طايفه سرچهاني، اعراب، باغ صفا)

طايفه چهارراهي

از مهمترين طوايف منطقه است كه در قسمت مركزي شهرستان سرچهان از شهر كره اي تا روستاي محمود آباد ساكن هستند اين طايفه را بدان سبب چهار راهي مي گفتند كه محل سكونتشان (محل فعلي) در مسير تقاطع جاده هاي قديمي بوده است كه از مهمترين اين جاده ها مي توان به مسير شيراز، كرمان، اصفهان بندرعباس اشاره كرد. شايان ذكر است كه با وجود اتصال اين جاده ها، اين منطقه از بن بست خارج و به يكي از مناطق پر رفت و آمد تبديل شده است.

طايفه جشني

در جوار خطه چهارراه قرار دارند عده اي در سرچهان و عده اي نيز در شهرستان ارسنجان زندگي مي كنند از مهمترين روستاهاي آن مي توان به قنات ابراهيم و دوست آباد و نيز ابونصر و قنات سرخ اشاره نمود.

طايفه حسامي

اين شهر یکی از شهرهای شهرستان سرچهان است كه نزديك به 4 هزار نفر جمعيت دارد از ويژگيهاي شاخص اين شهر وجود بيش از يكصد نفر فرهنگي و باغات انگور مي باشد. اين شهر تعداد 8 شهيد تقديم انقلاب نموده است.

طايفه قرائي

طايفه اي ترك زبانند كه در قسمت شرقي شهرستان مستقرند مهمترين روستاي آن مروشكان و چنارويه مي باشد.

طايفه سرچهاني

كه اغلب آن در روستاي توجردي ساكنند، نام توجردي قبلا تويردي بوده به معناي داخل يرد ( خانه، محل زندگي) كه به مرور به توجردي تبديل شده است، اين طايفه نيز از كهن ترين ساكنان سرچهان هستند.

اعراب

تيره هاي مختلف عشايرند و در دامنه كوه آقا حسين و روستاي صوفيان ساكن هستند.

باغ صفا

در قسمت منتهي اليه غرب سرچهان بخش باغ صفا قرار دارد كه مهمترين روستاي آن باغ صفا مركز بخش است، حسن آباد، شاه رستم، كوپان، ابوتربه از ديگر روستاهاي بزرگ آن است.

آثار تاريخي

از مهمترين آثار تاريخي سرچهان مي توان به امامزاده شاهزاده ابوالقاسم، امامزاده شاه خاقان ده زيارت و قدمگاه محمد حنفيه در روستاي قلات اشاره كرد.

امامزاده شاهزاده ابوالقاسم

در 20 كيلومتري شمال شهر كره اي مركز شهرستان سرچهان واقع شده است كه در بيشتر ايام سال و زيارتگاه عاشقان اهلبيت عليه السلام از شلوغ ترين مراكز زيارتي و سياحتي شمال فارس است.

امامزاده شاه خاقان

در 22 كيلومتري شهر كره اي و همجوار با شهر حسامي و در روستاي ده زيارت در دامنه كوه سفيد، امامزاده شاه خاقان قرار دارد، وجود 2 چنار 700ساله و 2 گردو و نيز سنگ تپه هاي قديمي اين امامزاده دلالت بر قدمت تاريخي آن دارد، زائرين اين امامزاده علاوه بر فارس بيشتر از استانهاي كرمان و يزد مي باشد. قدمگاه محمد حنفيه اين تفرجگاه نيز در بهار و تابستان ميزبان سياحتگراني بي شمار است، سوسنه كوه، چشمه خالص و جنگل خالص حد واسط سرچهان و آباده طشك، چشمه ينك در حوالي كوپان، تنگه جوكان، چشمه كورخان در جنگل خالص، چشمه كوه شكري در حسامي، تنگ زنداني در حسامي، دهستان باغ صفا درختان گردو با قدمت يكصد ساله ، از جمله شاهرستم منطقه زيبا و جالب و تفريحي با مناظري زيبا از ديگر تفرجگاههاي اين منطقه به شمار مي رود.

شهرستان سرچهان به مرکزیت شهر کره‌ای از شهرستان های استان فارس، به عنوان یکی از شهرستان‌های قابل توجه در حوزه‌های اقتصاد و کشاورزی و همچنین باغ‌داری، می‌تواند مورد معرفی و بررسی همه‌جانبه تاریخی و فرهنگی قرار گیرد. ارتباط گسترده مردم این شهرستان با مردم شهرستان‌های بوانات، نی‌ریز و ارسنجان توانسته است این شهرستان محروم در شمال فارس را در سال‌های اخیر بهتر و بیشتر از گذشته معرفی کند. سرچهانی‌ها همچنین دارای آداب و رسوم و فرهنگ خاص خود هستند و بیشترین ارتباطات روزمره خود را در سال‌های اخیر با شیراز و شیرازیان داشته‌اند.

مصیب میرشکاری